Antyczne nawiązania, toposy i archetypy
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Do Antyku, jako pierwszej epoki w dziejach kultury i podstawy całej naszej cywilizacji, nawiązywały epoki późniejsze. Obecność w literaturze i kulturze antycznych motywów, tematów, postaci określa się przy pomocy pojęć toposu i archetypu.

ARCHETYP to inaczej pierwowzór, prawzór, prototyp; nazwa pochodzi od arche – początek, przyczyna, pierwiastek. Zespół cech ludzkich, składający się na daną postać, będącą wzorem zachowań, pierwowzorem charakteru, jakiejś reakcji. Według Junga archetypy odzwierciedlają zawartość zbiorowej podświadomości, powszechne myśli ludzkie spotykane we wszystkich kulturach. Przykłady: archetyp syna marnotrawnego z Biblii, archetyp wyzwoliciela – Prometeusz, archetyp wiernej żony – Penelopa.

TOPOS to odwieczny i stale podejmowane motyw lub temat będący świadectwem ciągłości śródziemnomorskiej kultury i uzewnętrznieniem jej archetypicznej wspólnoty. Topos należy do loci communes (łac. miejsca wspólne), czyli zbioru chwytów oratorskich stosowanych od antyku w sztuce retoryki. Dziś jednak występuje w szerszym znaczeniu. Jeden topos (liczba mnoga: topoi) to nie tylko schematy sposobów wysławiania się, lecz przede wszystkim odwieczne, archetypiczne motywy i tematy. Topoi występują w dziełach od Antyku do współczesności, przez co świadczą o ciągłości śródziemnomorskiej kultury i jej pradawnych źródłach (mitologicznych, obrzędowych, religijnych). Toposy literackie są uniwersalnymi opiniami o świecie, koncepcjami człowieka i świata, komentarzami do rzeczywistości, np. przeciwstawienia starca i młodzieńca, miłości niebiańskiej miłości ziemskiej; wartościujące określenia, jak wyspy szczęśliwe, ojczyzna matka; interpretujące formuły, m.in. świat na opak, świat jako teatr, sen brat śmierci.

Zobacz więcej:
Motywy mitologiczne w literaturze
Toposy i archetypy w mitologii
Mitologizmy

Motywy biblijne w literaturze
Toposy i archetypy w Biblii
Biblizmy

Oznacz znajomych, którym może się przydać




  Dowiedz się więcej
1  Ezop
2  Księga Koheleta - streszczenie, opracowanie
3  Streszczenie Antygony



Komentarze
artykuł / utwór: Antyczne nawiązania, toposy i archetypy







    Tagi: